სამხრეთ ამერიკა

სამხრეთ ამერიკა-კონტინენტი დედამიწის დასავლეთ ნახევარსფეროსა და, ძირითადად, სამხრეთ ნახევარსფეროში; ესაზღვრება სამხრეთით და დასავლეთით წყნარი ოკეანე,ჩრდილოეთითა და აღმოსავლეთით ატლანტის ოკეანე;ჩრდილოეთი ამერიკა და კარიბის ზღვა მდებარეობს ჩრდილო-აღმოსავლეთით.უკიდურესი წერტილებია: ჩრდილოეთით — პუნტა-გალინასის კონცხი (ჩ. გ. 12°28′), სამხრეთით — ფროუორდის კონცხი (ს. გ. 53°54′), აღმოსავლეთით — კაბუ-ბრანკუს კონცხი (დ. გ. 34°37′) და დასავლეთით — პარინიასის კონცხი (დ. გ. 81°20′)

როგორც ამერიკის ნაწილი, ჩრდ. ამერიკის მსგავსად სამხრეთ ამერიკას სახელი ამერიგო ვესპუჩის პატივსაცემად დაერქვა. ის პირველი ევროპელი იყო, ვინც ამტკიცებდა, რომ ამერიკა აღმოსავლეთ ინდოეთის ნაწილი კი არ იყო, არამედ მანამდე ევროპელთათვის უცნობი ახალი მსოფლიო.

სამხრეთ ამერიკის ფართობია 17.840.000 კმ², მისი მოსახლეობა 2005 წლისთვის შეადგენდა 371.000.000 ადამიანს. სამხრეთ ამერიკა ფართობით მეოთხეა აზიის, აფრიკისა და ჩრდ. ამერიკის შემდეგ და მოსახლეობით მეხუთე (აზიის, აფრიკის, ევროპისა და ჩრდ. ამერიკის შემდეგ).

Continue reading

ჩრდილოეთი ამერიკა

ჩრდილოეთი ამერიკა (ინგლ.North America,ფრანგ.Amérique du Nord, ესპ. América del Norte, Norteamérica,ნაუატ.Ixachitlān Mictlāmpa)-კონტინენტი დედამიწის ჩრდილოეთ და დასავლეთ ნახევარსფეროებში.სამხრეთ ამერიკასთან ერთად ქმნის ამერიკას. ჩრდილოეთ ამერიკის უდიდესი ქვეყნებია: კანადა, აშშ და მექსიკა. კონტინენტის ფართობი კუნძულების გარეშე შეადგენს 20,36 მლნ კმ²-ს, კუნძულებთან ერთად კი 24,709 მლნ კმ²-ს. ჩრდილოეთ ამერიკას ეკუთვნის კუნძული გრენლანდია,კანადის არქტიკული არქიპელაგი,კარიბები, ალეუტის კუნძულები და სხვა.

2008 წლის მონაცემებით ჩრდილოეთ ამერიკის 23 სახელმწიფოში 529 მილიონი ადამიანი ცხოვრობდა. კონტინენტებს შორის ფართობით იგი მესამეა, აზიისა და აფრიკის შემდეგ, ხოლო მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით მეოთხე, აზიის, აფრიკისა დაევროპის შემდეგ.

Continue reading

ანტარქტიდა

ანტარქტიდა (ბერძნ. ἀνταρκτικός საპირისპირო არქტიკის) — კონტინენტია დედამიწის სამხრეთ გეოგრაფიული პოლუსისგარშემო. დედამიწის ყველაზე ცივი ადგილი და თითქმის სრულად დაფარული ყინულით, რომლის სისქეც 1.6 კილომეტრს (1 მილი) აღწევს. ამასთან ის დედამიწის უდიდესი უდაბნოა. მას გარს აკრავს სამხრეთის ოკეანის წყლები (აგრეთვე ცნობილი როგორც ინდოეთის, წყნარი და ატლანტის ოკეანეების სამხრეთი ნაწილები). კონტინენტის ფართობი შეადგენს 12.4 მლნ კვ. კმ (ასევე 1.6 მლნ. კვ. კმ. შეადგენს შელფური ყინულები).

ანტარქტიდა აღმოჩენილ იქნა 1820 წლის 16 (28 იანვარს) რუსეთის ექსპედიციის მიერ ფადეი ბელინსგაუზენისა და მიხაილ ლაზარევის მეთაურობით, რომელიც კონტინენტთან 69°21′ ს. გნ. 2°14′ დ. გრ. კოორდინატებთან მიუახლოვდნენ (ამჟამიდელი ბელინსგაუზენის ყინულოვანი შელფის რაიონში).

ანტარქტიდა უზარმაზარი გაყინული კონტინენტია. აქ ცხოველთა მხოლოდ რამდენიმე სახეობას შეუძლია არსებობა. კონტინენტის ნაპირებთან სელაპები და პინგვინები ცხოვრობენ, ხოლო ოკეანე თევზითაა მდიდარი. ყინულოვან წყალში დედამიწის უდიდესი ცხოველი, ლურჯი ვეშაპი დაცურავს. ანტარქტიდას მუდმივი მოსახლეობა არ ჰყავს, თუმცა ზოგი მეცნიერი აქ რამდენიმე თვის განმავლობაში ცხოვრობს და კვლევებს ატარებს.

აფრიკა

აფრიკა დედამიწის ერთ-ერთი კონტინენტი. ფართობი მიმდებარე კუნძულებიანად შეადგენს 30,22 მლნ. კმ²–ს, ხოლო მოსახლეობა — 900 მილიონ ადამიანს (დედამიწის მოსახლეობის 14%). კონტინენტებს შორის ამ მაჩვენებლებით იგი ჩამორჩება მხოლოდ ევრაზიას. უჭირავს დედამიწის მთელი ზედაპირის 6%, ხოლო ხმელეთის 20,4%.

აფრიკა, განსაკუთრებით ცენტრალური აღმოსავლეთ აფრიკა, მეცნიერების მიერ ადამიანის წარმოშობის ადგილად ითვლება, რასაც ადასტურებს ადრეულ ჰომინიდთა აღმოჩენა და ასევე გვიანდელი (დათარიღებული 7 მილიონი წლით) ადამიანის წინაპართა დასახლებები, მათ შორის Sahelanthropus tchadensis, Africanus, Homo Erectus, რომელთა შორის ყველაზე ადრეული ადამიანები დაახ. 200 000 წლის წინ გამოჩნდნენ.

აფრიკა ეკვატორის ორივე მხარეს იჭიმება და მრავალ კლიმატურ სარტყელს მოიცავს. ეს ერთადერთი კონტინენტია, რომელიც ჩრდილოეთისა და სამხრეთის ზომიერ სარტყლებს სწვდება.

Continue reading